De microbiologische criteria voor listeria monocytogenes in kant-en-klare levensmiddelen worden aangescherpt. Wat verandert er precies en voor welke bedrijven en producten gelden deze nieuwe regels?
Per 1 juli 2026 worden de microbiologische criteria in Verordening (EG) nr. 2073/2005 aangescherpt, met specifieke aandacht voor Listeria monocytogenes. De wijziging geldt uitsluitend voor foodcategorie 1.2: kant-en-klare levensmiddelen die als voedingsbodem kunnen dienen voor deze bacterie. Vanaf die datum moet listeria monocytogenes afwezig zijn in 25 gram product wanneer een bedrijf geen houdbaarheidsstudie heeft uitgevoerd.
Bedrijven die wél een onderbouwde studie hebben, mogen aantonen dat de bacterie gedurende de hele houdbaarheid onder de grens van 100 kve/g blijft. Daarbij moet direct na productie worden getoetst aan een strenger criterium, zoals afwezigheid in 25 gram of een passende intermediaire grenswaarde. Deze grenswaarde garandeert dat het product aan het einde van de houdbaarheid niet boven 100 kve/g uitkomt.
Bovendien wordt het eerdere onderscheid tussen verificatie ‘onder controle van de producent’ en ‘in de handel’ losgelaten, waardoor voor beide situaties dezelfde criteria gaan gelden.
Verschil vóór en ná 1 juli 2026
Criteria tot 1 juli 2026
Product onder controle producent (dus nog in de fabriek)
- Zonder studie: Listeria monocytogenes afwezig in een monster van 25 g
- Met studie: Listeria monocytogenes afwezig in x gram of ≤ x kve/g (dit kan een intermediaire grenswaarde zijn)
Product in de handel
- Zonder studie: Afhankelijk van risico-inschatting
- Met studie: ≤ 100 kve/g
Criteria vanaf 1 juli 2026
- Zonder studie: Listeria monocytogenes afwezig in een monster 25 g
- Met studie: ≤ 100 kve/g (met inachtneming van een eventuele intermediaire grenswaarde)
De criteria zijn vanaf 1 juli 2026 uniform, ongeacht of het product onder controle van de producent is of in de handel. De eis ‘afwezig in 25 gram’ geldt vanaf 1 juli 2026 ook in de handel. De regels voor Listeria monocytogenes worden dus aangescherpt.
Testfrequentie
Als het gaat om monsters van de productie-omgeving, wordt de eis van vier keer per jaar tien monsters losgelaten. In plaats daarvan wordt de frequentie bepaald aan de hand van een risico-inventarisatie van de gehele productie-omgeving. De bemonsteringsfrequentie voor proceshygiënecriteria wordt afgestemd op de aard en de omvang van het levensmiddelenbedrijf.
Leveren aan andere bedrijven
Vo. (EG) 2073/2005 (en de wijziging Vo. (EU) 2024/2895) is van toepassing op bedrijven die gebruikmaken van een hygiënecode en hoofdzakelijk leveren aan andere bedrijven. De verordeningen gelden ook voor formulebedrijven en privatelabelhouders.
Deze bedrijven moeten een eigen aanvulling opstellen voor de onderdelen die niet zijn uitgewerkt in hun hygiënecode. Deze eigen aanvulling is niet nodig wanneer de hygiënecode van hun sector al volledig en aantoonbaar voldoet aan de aanvullende eisen van de Europese verordening.
Ook importeurs, handelaren, distributeurs en bedrijven in de verwerkende industrie zijn verplicht Vo. 2073/2005 te volgen.
Verkoop aan consumenten
Bedrijven die met een hygiënecode werken en vooral direct aan consumenten verkopen, hoeven geen verificatie (zoals monstername of laboratoriumonderzoek) uit te voeren volgens Vo. 2073/2005. Dit geldt ook als deze bedrijven slechts in beperkte mate leveren aan andere detailhandel waarvoor geen NVWA-erkenning nodig is. De maatregelen in de hygiënecode zijn dan voldoende om de voedselveiligheid te waarborgen. Dit betekent niet dat de microbiologische criteria niet gelden. Als er bijvoorbeeld salmonella wordt gevonden in een vleesbereiding bij een slager, dan is dat product onveilig en mag het niet verkocht worden.
Risicovol micro-organisme
Listeria monocytogenes is het eerste risico voor veel bederfelijke producten die in koeling gehouden worden. Het is daarom belangrijk dat de groei van listeria monocytogenes tijdens de houdbaarheidstermijn binnen de norm blijft. Listeria is de algemene naam van een bacterie met meerdere soorten. Listeria monocytogenes is een risicovol ziekteverwekkend micro-organisme dat zelfs kan groeien bij lage temperaturen.
Infectieziekte
Listeria monocytogenes kan de infectieziekte listeriose veroorzaken. Dat hangt af van de hoeveelheid bacteriën in een product en de gevoeligheid van de persoon. Vooral baby’s en jonge kinderen, zwangere vrouwen, ouderen en mensen met een verminderde weerstand lopen risico wanneer zij producten eten waarin te veel Listeria monocytogenes aanwezig is.